Mężczyzna siedzi przy oknie, pogrążony w zadumie i wyraźnie wycofany, podczas gdy w tle stoi kobieta obserwująca go z niepewnością. Jego zamknięta postawa i emocjonalny dystans symbolizują cechy narcyza wrażliwego – pozorną kruchość, skłonność do przyjmowania roli osoby skrzywdzonej oraz wycofywania się w odpowiedzi na krytykę lub napięcie w relacji.

Narcyz ukryty to ktoś, kto na pierwszy rzut oka nie przypomina dumnej, zadufanej w sobie osoby. Nie dominuje otwarcie, nie szuka bezpośredniego poklasku, nie błyszczy. Zamiast tego wycofuje się i gra ofiarę. Ale pod tą fasadą działa dokładnie ten sam mechanizm, co u każdej osoby z tym zaburzeniem: głęboka niezdolność do autentycznej empatii i budowy zdrowych relacji oraz potrzeba bycia na pierwszym, zaszczytnym miejscu. Ten typ osobowości narcystycznej jest trudniejszy do rozpoznania właśnie dlatego, że maskuje się za słabością.

Może masz w swoim życiu kogoś, kto zawsze po kłótni czuje się jako ten bardziej skrzywdzony. Kogoś, przy kim czujesz się winny bez wyraźnego powodu, albo kogo nastrój niepostrzeżenie dominuje każdy wspólny wieczór. Może to Twój partner, który po trudnej rozmowie milczy przez kilka dni. Albo matka, która (gdy opowiadasz jej o swoich problemach), szybko przechodzi do mówienia o własnych. Albo przyjaciel, który jest zawsze wtedy, gdy potrzebuje pomocy, ale znika, kiedy potrzebujesz jej Ty.

Takie zachowania mogą wskazywać na specyficzny typ narcystycznego zaburzenia osobowości (NPD).

Artykuł powstał z inicjatywy platformy Holisticum, która świadczy usługi psychoterapeutyczne. Staramy się, aby treści były rzetelne i oparte na źródłach naukowych oraz naszym doświadczeniu. Ma charakter edukacyjny i nie zastępuje diagnozy ani indywidualnej konsultacji psychologicznej lub psychiatrycznej. Jeśli odczuwasz silne cierpienie psychiczne, skontaktuj się ze specjalistą (psychologiem, psychoterapeutą) lub zadzwoń na bezpłatny, ogólnopolski telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym (np. 116 123).

Narcyzm wrażliwy, nazywany też ukrytym, to jeden z dwóch głównych podtypów narcystycznego zaburzenia osobowości. Różni się od narcyzmu jawnego specyficznym sposobem osiągania swoich celów. Tam, gdzie narcyz wielkościowy otwarcie domaga się podziwu i wyjątkowego traktowania, osoba z tym typem narcyzmu osiąga to samo przez wzbudzanie litości, manipulowanie poczuciem winy i obsadzanie siebie w roli wiecznej ofiary.

Psycholog Paul Wink jako jeden z pierwszych wyróżnił w 1991 roku dwie twarze narcyzmu: jawną i ukrytą. Oba typy łączy centralne przekonanie o własnej wyjątkowości, brak empatii emocjonalnej i koncentracja na własnych potrzebach.

Nie możesz poradzić sobie z relacją z narcyzem wrażliwym? Nasi specjaliści mogą Ci pomóc!
  • Psychodietetyk , Psycholog

    Agnieszka Kaźmierska

    Z wykształcenia jestem dietetykiem klinicznym, psychodietetykiem oraz psychoterapeutą Gestalt w trakcie szkolenia. Prowadzę wykłady, prelekcje związane z tematyką ochrony zdrowia. Pracuje również jako wykładowca akademicki, jestem w trakcie studiów doktoranckich.

    Agnieszka Kaźmierska

    Psychodietetyk, Psycholog, Psychoterapeuta

    Z wykształcenia jestem dietetykiem klinicznym, psychodietetykiem oraz psychoterapeutą Gestalt w trakcie szkolenia. Prowadzę wykłady, prelekcje związane z tematyką ochrony zdrowia. Pracuje również j...

    Obszary wsparcia:

    Motywacja Odżywianie Psychosomatyka Relacje Relacje rodzinne Rodzicielstwo Smutek Strach i lęk Stres Zaburzenia osobowości Złość

    Nurt / Rodzaj terapii:

    Gestalt
    Cena: od 189,00  za sesję
  • Psycholog , Psychoterapeuta

    Joanna Witczak

    Jestem dyplomowanym psychologiem i certyfikowanym terapeutą motywującym oraz psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym. Doświadczenie zdobywałam między innymi w placówkach zajmujących się terapią uzależnień, interwencją kryzysową, leczeniem zdrowia psychicznego w szpitalu psychiatrycznym. W trosce o drugą osobę regularnie superwizuję swoją pracę oraz pogłębiam wiedzę uczestnicząc w szkoleniach i konferencjach.

    Joanna Witczak

    Psycholog, Psychoterapeuta

    Jestem dyplomowanym psychologiem i certyfikowanym terapeutą motywującym oraz psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym. Doświadczenie zdobywałam między innymi w pla...

    Obszary wsparcia:

    Bezsenność Brak pewności siebie Depresja LGBT+ Friendly Motywacja Prokrastynacja Przemoc Relacje Relacje rodzinne Smutek Strach i lęk Stres Trauma Zaburzenia osobowości Żałoba Złość

    Nurt / Rodzaj terapii:

    Poznawczo - Behawioralny (CBT)
    Cena: od 219,00  za sesję
  • Terapeuta uzależnień

    Maja Ruszpel

    Jestem terapeutką uzależnień, dziennikarką, wykładowczynią akademicką oraz pedagogiem.

    Maja Ruszpel

    Terapeuta uzależnień

    Jestem terapeutką uzależnień, dziennikarką, wykładowczynią akademicką oraz pedagogiem.

    Obszary wsparcia:

    Brak pewności siebie LGBT+ Friendly Motywacja Praca z psychodelikami Prokrastynacja Przemoc Relacje Strach i lęk Stres Uzależnienia Współuzależnienie Wypalenie zawodowe Żałoba Złość

    Nurt / Rodzaj terapii:

    Terapia uzależnień
    Cena: od 219,00  za sesję
  • Coach , Psychoterapeuta

    Ewa Stępniewicz

    Ukończyłam studia psychologiczne w Wyższej Szkole Bezpieczeństwa w Poznaniu. Posiadam dwie specjalizacje podyplomowe – z psychopatologii oraz z psychologii przywództwa w praktyce. Jestem absolwentką dwuletniego studium psychoterapii Gestalt, a obecnie uczestniczę w dwuletnim kursie zaawansowanym dla psychoterapeutów Gestalt.

    Jestem również certyfikowanym coachem – ukończyłam Szkołę Coachingu Grupy TROP w Warszawie. W swojej pracy coachingowej i terapeutycznej korzystam …

    Ewa Stępniewicz

    Coach, Psychoterapeuta

    Ukończyłam studia psychologiczne w Wyższej Szkole Bezpieczeństwa w Poznaniu. Posiadam dwie specjalizacje podyplomowe – z psychopatologii oraz z psychologii przywództwa ...

    Obszary wsparcia:

    ADHD Bezsenność Brak pewności siebie Depresja Kariera Mobbing Motywacja Prokrastynacja Przemoc Psychosomatyka Relacje Relacje rodzinne Rodzicielstwo Smutek Strach i lęk Stres Trauma Wypalenie zawodowe Zaburzenia osobowości Zarządzanie zespołem Żałoba Złość

    Nurt / Rodzaj terapii:

    Gestalt
    Cena: od 189,00  za sesję

Wstyd zamiast demonstracji wyższości - dlaczego ten typ jest trudny do rozpoznania

Klasyczny narcyz reaguje na zagrożenie atakiem i demonstrowaniem wyższości. Osoba z narcyzmem ukrytym reaguje wycofaniem, dramatycznie przeżywanym i artykułowanym zranieniem albo udawaną chorobą. Możesz usłyszeć od takiej osoby, że “wprowadzasz ją do grobu”, “nie masz serca / litości / wstydu” lub że przekonasz się, co będzie, jak tej osoby zabraknie.

Późniejsze badania, w tym szeroko cytowana praca Kealy’ego i Rasmussena opisująca „zasłoniętą i wrażliwą” stronę osobowości narcystycznej, potwierdziły, że wstyd jest najważniejszym mechanizmem napędowym tej formy zaburzenia. To ważne rozróżnienie, bo osoba obserwująca z zewnątrz widzi kogoś, kto cierpi, a nie kogoś, kto jest wstydliwy i nieśmiały.

Maskowany wstyd jest dla takiego człowieka stanem niemal stałym i nieznośnym, jednak mocno wypartym. Każda krytyka, każde poczucie, że ktoś ją widzi jako przeciętną, uruchamia głęboki kryzys, z którego wychodzi przez angażowanie otoczenia w swój ból.

Mężczyzna, być może uosabiający cechy „narcyza wrażliwego”, siedzi na skraju łóżka, wyraźnie poruszony, z dłonią przyłożoną do piersi i czoła. W progu stoi kobieta, obserwująca go z troską. Pokój jest delikatnie oświetlony i sprawia wrażenie spokojnego, ale panuje w nim napięcie.

Cechy narcyza wrażliwego

Nadwrażliwość na krytykę i permanentna rola ofiary

Każda uwaga, nawet delikatna i wypowiedziana z troską, jest przez osobę z tym zaburzeniem przeżywana jako atak. Nie jako informacja czy próba rozmowy, ale jako dowód, że jesteś przeciwko niej. Ta cecha sprawia, że z czasem uczysz się omijać pewne tematy, dobierać słowa staranniej, pilnować tonu.

W odpowiedzi na zranienia nie dochodzi do konstruktywnej rozmowy, lecz wycofania lub przeżywania dramatycznego cierpienia. Cisza przez kilka dni, choroba, która zdarza się akurat wtedy, gdy pojawia się konflikt, opowieść o tym, jak bardzo się stara i jak mało to doceniasz. Osoba obserwująca z zewnątrz zapewne zobaczy kogoś, kto cierpi. Osoba wewnątrz tej relacji czuje się odpowiedzialna za to cierpienie, nawet jeśli nie potrafi powiedzieć, co zrobiła źle. Często to “źle” to po prostu grzeczne postawienie granicy.

Empatia poznawcza bez emocjonalnej

Jedną z bardziej dezorientujących cech narcyzmu wrażliwego jest to, że osoba nim dotknięta potrafi bardzo trafnie nazwać to, co czujesz. Widzi, kiedy jesteś smutny, kiedy coś Cię boli, kiedy jesteś zmęczony. Może się wydawać, że świadczy to o głębokiej empatii, wrażliwości czy delikatności.

Jest to jednak przejaw empatii poznawczej – rozumienia czyichś emocji bez autentycznego ich współodczuwania. Ta umiejętność nie jest niestety szczera – służy lepszemu zarządzaniu relacją i osiąganiu własnych celów.

Poczucie wyjątkowości i krytycyzm

Pod fasadą przekonania o własnej wyjątkowości kryje się zazwyczaj głęboka, niestabilna samoocena. Osoba z tym zaburzeniem osobowości nie potrafi przyjąć krytyki i posiada sztywne przekonanie o własnej wyjątkowości. Często stanowi to rdzeń jej osobowości, np. może widzieć siebie jako wzór idealnej matki.

Towarzysząca temu tendencja do dewaluowania innych jest często subtelna. Westchnienia, porównania, zdania zaczynające się od „no tak, Ty zawsze…” albo „wiadomo, że dla Ciebie to nie jest problem, bo Ty masz łatwiej”. Rzadko jest to otwarta krytyka, a częściej subtelne wskazówki świadczące o tym, jak bardzo została przez Ciebie zraniona, odrzucona czy pokrzywdzona.

Lista kontrolna: czy to opisuje Twoją relację?

Przeczytaj poniższe zdania i odpowiedz “tak” lub “nie”.

  1. Często przepraszam tę osobę, choć nie wiem dokładnie, za co.
  2. Kiedy próbuję porozmawiać z nią o swoich potrzebach, rozmowa szybko schodzi na temat jej trudności.
  3. Jej nastrój organizuje większość naszych wspólnych chwil – sprawdzam go zanim cokolwiek powiem.
  4. Kiedy ta osoba jest w złym nastroju lub milczy, czuję się za to odpowiedzialny/-a.
  5. Nauczyłam/-em się omijać pewne tematy, bo wiem, że skończą się cierpieniem tej osoby – i moim poczuciem winy.
  6. Kiedy postawię granicę, jej samopoczucie nagle bardzo się pogarsza, zaczyna chorować lub przestaje się odzywać.
  7. Mam wrażenie, że jestem w tej relacji terapeutą, opiekunem i regulatorem emocji jednocześnie.

Jeśli zaznaczyłeś/-aś 4 lub więcej z powyższych zdań, warto przyjrzeć się dynamice tej relacji z kimś, kto może pomóc Ci zobaczyć ją z zewnątrz – przyjacielem, psychologiem lub psychoterapeutą. To nie oznacza automatycznie, że osoba bliska ma narcystyczne zaburzenie osobowości. Oznacza, że Ty dajesz z siebie więcej, niż dostajesz – i że masz prawo to zmienić.

Kobieta idzie boso, trzymając kubek, i wygląda na zmartwioną, podczas gdy mężczyzna — uosabiający cechy „narcyza wrażliwego” — siedzi na kanapie w tle, sprawiając wrażenie zamyślonego i oderwanego od rzeczywistości w słabo oświetlonym salonie.

Narcyz ukryty w bliskich relacjach: rodzic, partner, przyjaciel

Narcystyczny rodzic

Rodzic z narcyzmem ukrytym to ktoś, kto zawsze był tym bardziej skrzywdzonym w rodzinie. Płakał, gdy dziecko opowiadało mu o swoich problemach – szybko okazywało się, że te problemy są mniejsze niż jego własne. Który potrzebował od dziecka pociechy, uznania, potwierdzenia, że jest dobrym rodzicem, doprowadzając do parentyfikacji. Którego nastrój organizował życie całej rodziny.

Dorosłe dzieci takich rodziców często wychodzą z tej relacji z poczuciem własnej wartości uzależnionym od potrzeb innych, z głęboko wdrukowanym przekonaniem, że proszenie o coś jest nadużyciem, a dbanie o siebie egoizmem.

Historia Bartosza

Bartosz (imię zmienione), 43 lata, zaczął terapię kilka tygodni po urodzeniu pierwszego dziecka. Spodziewał się, że jego matka się ucieszy, ale zamiast tego poczuł się winny za każdy moment, w którym chciał czasu tylko dla siebie i żony.

Jego matka przez całe jego dzieciństwo funkcjonowała jako osoba, która wszystkiemu się poświęcała i wiele przecierpiała. Gdy jako nastolatek przychodził do niej z własnym problemem, rozmowa delikatnie i prawie niezauważalnie przesuwała się w stronę jej własnych trudności i doświadczeń. Dorastał z poczuciem, że jego potrzeby są małe i nieistotne w porównaniu z tym, przez co przechodziła ona. Kiedy jako dorosły próbował wyznaczyć granicę – ograniczyć częstotliwość wizyt, zadbać o czas dla własnej rodziny – matka reagowała wycofaniem: przez kilka dni nie odbierała telefonu albo nagle poważnie chorowała.

W terapii Bartosz długo bronił matki, podkreślając jej samotność i autentyczne trudności. Przepracowanie granicy między prawdziwym cierpieniem bliskiej osoby a sposobem, w jaki to cierpienie jest używane do zarządzania relacją, zajęło mu blisko rok. 

Partner narcyza wrażliwego i stopniowe odwrócenie ról

W związku romantycznym ten typ narcyzmu często zaczyna się od czegoś, co wygląda jak wyjątkowa wrażliwość i głęboka potrzeba bliskości. Partner okazuje intensywne emocje, jest bardzo zaangażowany, wydaje się rozumieć Ciebie jak nikt wcześniej.

Potem pojawia się pierwsza dewaluacja: zarzuty o brak taktu, zrozumienia. O to, że go/ją zawodzisz. Zanim się zorientujesz, stajesz się terapeutą, opiekunem i regulatorem jego / jej nastroju. Chodzisz na palcach, żeby nie urazić, nie zranić. Twoje potrzeby schodzą na dalszy plan, bo jego/jej są zawsze pilniejsze i zawsze większe. Masz subtelne, ale nieustanne poczucie, że coś jest nie tak i że to Twoja wina.

Efektem tej dynamiki jest głęboko przeżywana samotność w związku – poczucie, że jesteś fizycznie blisko, ale emocjonalnie zupełnie sam.

Narcyz wrażliwy w miejscu pracy

W zespole osoba z narcyzmem wrażliwym często jawi się jako ktoś bardzo zaangażowany, ale też chronicznie niedoceniany. Ma poczucie, że jej praca jest pomijana, jej pomysły ignorowane, jej wkład niewidoczny. Rozmowy z nią bywają emocjonalnie angażujące – słuchasz, pocieszasz, zapewniasz. Z czasem zauważasz, że jest to ruch jednostronny: gdy Ty potrzebujesz wsparcia, rozmowa skręca w jej stronę albo kolega po prostu nie jest dostępny.

Charakterystycznym sygnałem jest reakcja na informację zwrotną. Gdy ktoś wskazuje błąd w pracy takiej osoby, odpowiedź rzadko bywa merytoryczna – zamiast tego pojawia się wyraźny sygnał zranienia, długotrwałe milczenie lub subtelna narracja o tym, jak bardzo się stara i jak mało to jest dostrzegane. Inni członkowie zespołu zaczynają omijać temat, żeby nie wywołać kryzysu. 

Kobieta trzyma maskę, stojąc twarzą do muralu przedstawiającego mężczyznę w złotej koronie i z aureolą. W pobliżu wisi kilka białych masek, a ściana jest popękana, co nawiązuje do tematów tożsamości i postrzegania, zawierając subtelne odniesienia do „narcyza wrażliwego” – w grze między wrażliwością a obrazem samego siebie.

Przełożony z narcyzmem wrażliwym

Wrażliwy narcyz na pozycji kierowniczej to szczególnie trudna sytuacja dla podwładnych. Na zewnątrz taki szef może być postrzegany jako emocjonalny lider, głęboko zaangażowany w życie zespołu. W codziennym funkcjonowaniu oznacza to jednak coś innego: pochwały są rzadkie i nieprzewidywalne, krytyka – nawet konstruktywna – jest odbierana jako atak na autorytet, a sukcesy zespołu naturalnie stają się sukcesami przełożonego, podczas gdy za porażki odpowiadają wyłącznie pracownicy.

Podwładni takich osób często opisują specyficzne poczucie chodzenia po cienkim lodzie – trudno powiedzieć z góry, co danego dnia wywoła niezadowolenie. Jeden dzień szef jest dostępny i wspierający, kolejny zamknięty i urażony czymś, co dla reszty zespołu było neutralną uwagą na zebraniu. Ta nieprzewidywalność jest sama w sobie wyczerpująca i wpływa na zdolność do skupienia się na pracy.

Co możesz zrobić w środowisku zawodowym

Relacja zawodowa ma inne granice niż relacja bliska – nie możesz jej łatwo zakończyć lub ograniczyć, a konfrontacja jest obarczona ryzykiem zawodowym. Oto kilka zasad, które pomagają zachować równowagę:

Dokumentuj ustalenia. Konkretny zapis – maile, notatki po spotkaniach – chroni Cię przed sytuacją, w której druga osoba będzie twierdzić, że pewnych ustaleń nie było.

Trzymaj się faktów, nie emocji. W rozmowach pomaga skupienie na konkretach i zadaniach, a zalecane jest omijanie wątków interpersonalnych. Te ostatnie prawie zawsze kończą się na emocjach tej osoby i prowadzą to eskalacji.

Nie staraj się być jej terapeutą. Empatyczne słuchanie jest cenne, ale w środowisku zawodowym ma swoje granice. Jeśli rozmowy z kolegą lub przełożonym regularnie pochłaniają energię, której brakuje Ci potem do pracy, to sygnał, że nie jest to dobra droga.

Narcyzm wrażliwy a borderline: dwie różne obawy

Narcyzm wrażliwy i osobowość chwiejna emocjonalnie (borderline) mają wiele wspólnych cech na poziomie zachowania: intensywność emocjonalna, lęk przed odrzuceniem, trudności w relacjach z innymi. Z tego powodu bywają mylone – zarówno przez bliskich, jak i na wcześniejszych etapach diagnozy. W psychologii klinicznej to jedno z najczęstszych wyzwań diagnostycznych dotyczących zaburzeń osobowości.

Podstawowa różnica leży w tym, czego każda z tych osób się boi. Osoba z borderline boi się porzucenia i utraty bliskości – jej działania, nawet destrukcyjne, są zwykle nakierowane na to, żeby nie zostać samą. Osoba z narcystycznym zaburzeniem osobowości boi się utraty statusu, uznania i potwierdzenia własnej wyjątkowości. Jej wycofanie i dramatyczne cierpienie służą odzyskaniu ich od otoczenia.

Kolejna różnica dotyczy tożsamości danej osoby. W borderline tożsamość jest niestabilna i chaotyczna, co osoba często sama boleśnie odczuwa. W narcyzmie ukrytym tożsamość jest sztywna i utrwalona – mimo niskiej samooceny, głęboko zakorzenione przekonanie o własnej wyjątkowości pozostaje niezmienne.

Co możesz zrobić, jeśli masz do czynienia z osobą z narcyzmem wrażliwym?

Niezależnie od rodzaju relacji, warto pamiętać, że długotrwałe funkcjonowanie w pobliżu osoby z narcyzmem wrażliwym jest emocjonalnie wyczerpujące – nawet jeśli z zewnątrz wygląda spokojnie. Wiele osób szuka pomocy nie po to, żeby naprawić osobę narcystyczną, ale żeby zrozumieć, co się z nimi dzieje, odbudować własne poczucie wartości i znów poczuć, że mają prawo do własnych potrzeb.

W Holisticum możesz umówić się na terapię indywidualną lub zacząć od konsultacji psychologicznej – rozmowy ze specjalistą, który pomoże Ci ocenić, z czym masz do czynienia i jaka forma wsparcia będzie dla Ciebie właściwa. W radzeniu sobie z narcyzmem i w pracy z osobami po relacjach narcystycznych szczególnie skuteczna bywa terapia schematów, która sięga do korzeni przekonań ukształtowanych przez wczesne relacje z innymi.

Podsumowanie

Narcyzm wrażliwy jest trudniejszy do rozpoznania niż narcyzm jawny właśnie dlatego, że zachowanie osoby z tym zaburzeniem wygląda jak słabość, a nie siła. Wzbudza litość i współczucie. Tymczasem wzorzec jest ten sam co w każdym innym typie narcyzmu: brak autentycznej empatii, manipulacja, skoncentrowanie na sobie. 

Jeśli rozpoznajesz opisane wzorce w kimś bliskim, masz prawo do wsparcia – niezależnie od tego, jak trudno to nazwać i jak bardzo ta osoba wydaje się potrzebować pomocy bardziej niż Ty. Twoje doświadczenie w tej relacji jest ważne. I Ty też zasługujesz na to, żeby ktoś je usłyszał.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Zazwyczaj nie. I to jest jedna z ważniejszych rzeczy do zrozumienia dla osób w relacji z taką osobą. Narcyz wrażliwy szczerze postrzega siebie jako kogoś skrzywdzonego, niezrozumianego i otoczonego ludźmi, którzy mu nie dorównują. Jego cierpienie jest autentyczne, choć mogą się zdarzyć teatralne gesty (np. płacz, podczas którego z oczu nie lecą jednak łzy). Źródłem tego cierpienia jest głęboko wyparty wstyd, a nie zewnętrzne okoliczności. Właśnie dlatego konfrontacja z taką osobą rzadko prowadzi do zmiany – często kończy się jeszcze silniejszym poczuciem krzywdy i oskarżeniem rozmówcy o atak.

Tak. Najważniejsza różnica leży w umiejętności odczuwania empatii. Osoba wysoko wrażliwa (WWO) głęboko odczuwa zarówno własne, jak i cudze emocje. U osoby z narcyzmem wrażliwym empatia emocjonalna jest zaburzona: wyczuwa Twoje stany, ale nie współodczuwa ich. Druga ważna różnica to wzorzec relacyjny – WWO nie buduje relacji wokół własnych potrzeb i nie stosuje systematycznej manipulacji przez cierpienie.

Rozstanie jest dla osoby z narcyzmem wrażliwym zazwyczaj bardzo intensywnym przeżyciem, ale odmiennym niż można by się spodziewać. Zamiast żałoby pojawia się często nagłe „uleczenie” – nowy partner, ostentacyjne demonstrowanie, jak dobrze sobie radzi – albo odwrotnie: głęboki kryzys z poczuciem krzywdy, który ma wciągnąć byłego partnera z powrotem. Długoterminowo osoba narcystyczna rzadko przepracowuje to, co poszło nie tak – wzorzec przenosi się na kolejne relacje.

Bezpośrednia konfrontacja i nazywanie zachowania „narcystycznym” prawie zawsze kończy się eskalacją – taka osoba poczuje się zaatakowana i odegra rolę ofiary ze zdwojoną intensywnością. Skuteczniejsze jest skupienie się wyłącznie na własnych odczuciach i konkretnych zachowaniach, bez oceniania osoby. Możesz powiedzieć przykładowo: „kiedy milczysz przez kilka dni po kłótni, czuję się zdezorientowany i odrzucony” zamiast „jesteś narcyzem i manipulujesz”. Warto też pamiętać, że oczekiwanie zmiany zachowania osoby narcystycznej często przeradza się w głębokie rozczarowanie.

Zależy to od wielu czynników – przede wszystkim od tego, czy osoba ta jest w terapii i czy ma autentyczną motywację do pracy nad sobą. Bez tego relacja zazwyczaj podąża powtarzającym się wzorcem: idealizacja, dewaluacja, wycofanie, poczucie winy. Z terapią zmiana jest możliwa, choć powolna. Warto też uczciwie zapytać siebie, jakim kosztem dla Ciebie ta relacja jest utrzymywana i czy dbasz w niej o własne potrzeby.

Bibliografia

  1. Wink, P. (1991). Two Faces of Narcissism. Journal of Personality and Social Psychology, 61(4), 590–597.
  2. Kealy, D. & Rasmussen, B. (2012). Veiled and Vulnerable: The Other Side of Grandiose Narcissism. Clinical Social Work Journal, 40, 356–365.
  3. Miller, J., Lynam, D., Hyatt, C. & Campbell, W. (2017). Controversies in Narcissism. Annual Review of Clinical Psychology, 13, 291–315.
Pierwszy krok
może być
łatwiejszy
Zniżka 20PLN
na pierwszą sesję
KOD: HOLI20
*Wpisz podczas dokonywania płatności