Gaslighting to jedno z tych zjawisk, które potrafią zniszczyć relację powoli i niemal niezauważalnie. Kojarzone jest zwykle z działaniem osoby, która cierpi na narcystyczne zaburzenie osobowości.
Na początku może przypominać zwykłe nieporozumienia, różnice zdań lub chwilowe napięcia emocjonalne. Z czasem jednak w głowie osoby poddawanej temu typowi manipulacji pojawiają się chaos, dezorientacja i coraz silniejsze wrażenie, że „coś jest ze mną nie tak”.
Gaslighting to podstępny mechanizm, który może prowadzić do głębokiego naruszenia zdrowia psychicznego oraz poczucia własnej wartości. Przeczytaj, jak rozpoznać tę manipulację i odzyskać kontrolę nad swoim życiem.
Czym jest gaslighting w związku?
Gaslighting to specyficzna forma manipulacji psychicznej, w której jedna osoba systematycznie sprawia, że druga zaczyna wątpić w swoje myśli, wspomnienia, odczucia oraz percepcję rzeczywistości. Gaslighting w związku polega na długotrwałym, systematycznym podważaniu przeżyć partnera, zaprzeczaniu faktom i budowaniu fałszywego obrazu sytuacji.
Gaslighter sprawia, że jako ofiara zaczynasz wątpić w swoje myśli, wspomnienia i emocje. Przykładowo, taka osoba mówi: „wydaje ci się”, „przesadzasz”, “nie było tak, chyba masz problemy z pamięcią”. Z czasem tracisz pewność siebie i polegasz tylko na jego wersji wydarzeń.
Warto jasno podkreślić, że gaslighting to przemoc psychiczna, co potwierdzają liczne prace naukowe. Przykładem może być artykuł z 2019 roku autorstwa Paige L. Sweet, który pojawił się na łamach czasopisma American Sociological Review.
Gaslighting to nie jest zwykły konflikt ani sprzeczka, lecz celowe i powtarzające się działanie, które ma zdyskredytować i podporządkować drugą osobę.
Psycholog , Psychoterapeuta
Maria Łysiak
Jestem psychologiem i psychoterapeutą w trakcie certyfikacji. Pracuję w nurcie poznawczo-behawioralnym. Prowadzę terapię indywidualną z dorosłymi i młodzieżą. Do każdego pacjenta podchodzę indywidualnie i staram się zapewnić bezpieczną przestrzeń do wyrażania uczuć, myśli i emocji, przy zachowaniu bezwarunkowej akceptacji.
Maria Łysiak
Psycholog, PsychoterapeutaJestem psychologiem i psychoterapeutą w trakcie certyfikacji. Pracuję w nurcie poznawczo-behawioralnym. Prowadzę terapię indywidualną z dorosłymi i młodzieżą. Do każdeg...
Obszary wsparcia:
ADHD Brak pewności siebie LGBT+ Friendly Relacje Relacje rodzinne Strach i lęk Trauma Uzależnienia ZłośćNurt / Rodzaj terapii:
Poznawczo - Behawioralny (CBT)Cena: od 159,00 zł za sesję Psycholog , Psychoterapeuta
Arkadiusz Bernat
Nazywam się Arkadiusz Bernat. Jestem doświadczonym psychologiem i psychoterapeutą pracującym w nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT). Z kilkuletnim stażem zawodowym w leczeniu zaburzeń psychicznych i problemów emocjonalnych, łączę wiedzę z empatią wynikającą z bogatego doświadczenia życiowego. Ukończyłem Szkołę Psychoterapii Centrum CBT EDU w Warszawie oraz studia magisterskie i doktoranckie z psychologii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II w Lublinie.
Arkadiusz Bernat
Psycholog, PsychoterapeutaNazywam się Arkadiusz Bernat. Jestem doświadczonym psychologiem i psychoterapeutą pracującym w nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT). Z kilkuletnim stażem zawodowym w le...
Obszary wsparcia:
Brak pewności siebie Depresja Relacje Relacje rodzinne Smutek Strach i lęk Stres Trauma Trauma religijna Uzależnienia Współuzależnienie Zaburzenia osobowości ŻałobaNurt / Rodzaj terapii:
Poznawczo - Behawioralny (CBT)Cena: od 159,00 zł za sesję Psychodietetyk , Psychoterapeuta
Katarzyna Koczwara
Jestem psychoterapeutką, psychodietetyczką i trenerką języka ruchu i świadomej pracy z ciałem. Pracuję w nurcie Gestalt. Ten nurt humanistyczno-egzystencjalny jest mi bliski, ponieważ traktuje człowieka w sposób całościowy, uwzględniając zarówno jego myśli, emocje, jak i ciało, badając, jak przeżywamy to, co nas dotyczy w fizycznym wymiarze. W pracy psychoterapeutycznej w tym podejściu kluczowa jest relacja terapeutyczna. Bliskie jest …
Katarzyna Koczwara
Psychodietetyk, PsychoterapeutaJestem psychoterapeutką, psychodietetyczką i trenerką języka ruchu i świadomej pracy z ciałem. Pracuję w nurcie Gestalt. Ten nurt humanistyczno-egzystencjalny jest mi b...
Obszary wsparcia:
Bezsenność Brak pewności siebie Depresja Motywacja Odżywianie Przemoc Psychosomatyka Relacje Seksualność Smutek Strach i lęk Stres Wypalenie zawodowe Żałoba ZłośćNurt / Rodzaj terapii:
GestaltCena: od 219,00 zł za sesję Coach , Psycholog
Katarzyna Franus
Zapraszam na konsultację psychologiczną, podczas której zdecydujesz, jaka będzie najlepsza forma dalszej pracy. Podczas spotkania diagnostycznego nazwiemy tematy i obszary, które są dla Ciebie ważne i nad którymi chcesz się pochylić. Wspólnie określimy i doprecyzujemy cele, które chcesz osiągnąć. Nasza dalsza praca może mieć charakter terapeutyczny lub coachingowy, może też przyjąć formę porady psychologicznej. Pierwsza sesja pomoże Ci …
Katarzyna Franus
Coach, Psycholog, TerapeutaZapraszam na konsultację psychologiczną, podczas której zdecydujesz, jaka będzie najlepsza forma dalszej pracy. Podczas spotkania diagnostycznego nazwiemy tematy i obsz...
Obszary wsparcia:
Bezsenność Brak pewności siebie Depresja Kariera LGBT+ Friendly Mobbing Motywacja Prokrastynacja Przemoc Psychosomatyka Relacje Relacje rodzinne Rodzicielstwo Seksualność Sesje dla par Smutek Strach i lęk Stres Trauma Trauma religijna Uzależnienia Work-Life balance Współuzależnienie Wypalenie zawodowe Zarządzanie zespołem Żałoba ZłośćNurt / Rodzaj terapii:
Racjonalna Terapia Zachowania (RTZ) Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach (TSR)Języki obce:
Angielski (English)Cena: od 219,00 zł za sesję
Jak rozpoznać gaslighting i manipulację w relacji?
Przede wszystkim sprawdź, czy czujesz ciągłą dezorientację i poczucie winy – to pierwsze sygnały ostrzegawcze. Gaslighter wyrywa fakty z kontekstu, przedstawia Ciebie jako problem, a siebie jako osobę racjonalną, która ma prawidłowy obraz sytuacji.
Typowe objawy gaslightingu to m.in.:
- chroniczna dezorientacja i poczucie zagubienia;
- obniżone poczucie własnej wartości;
- ciągłe poczucie winy i potrzeba tłumaczenia się;
- lęk przed wyrażaniem własnego zdania i emocji;
- potrzeba ciągłego potwierdzania swoich wspomnień u innych.
Przykład manipulacji
Niektóre manipulacje są bardziej wyrafinowane od innych. Oto przykład historii, która może przydarzyć się ofierze.
Historia Ani - gaslighting przez manipulację przedmiotami
Ania odkładała okulary do czytania do tego samego etui na nocnej szafce, tuż przed snem. Następnego wieczoru, gdy siadała do książki, okulary znikały z etui, choć była absolutnie pewna, że je tam zostawiła.
Jej partner Marek, pytany o nie, twierdził, że ich nie widział i sugerował, że pewnie zostawiła je w łazience albo w kuchni. Po długich poszukiwaniach Ania poddawała się – nie mogła ich nigdzie odnaleźć. Marek niezmiennie powtarzał, że niczego nie ruszał, a gdy Ania wychodziła do sklepu czy na spacer, on potajemnie przekładał okulary z powrotem do etui na nocnej szafce.
Kiedy Ania wieczorem ponownie szukała okularów i znajdowała je w pierwotnym miejscu w etui – pomimo że była pewna, że już tam sprawdzała – zaczynała wątpić we własną pamięć i percepcję rzeczywistości.
Po miesiącu takich incydentów Marek delikatnie zasugerował, że może powinna skonsultować się z neurologiem, bo “takie luki w pamięci w młodym wieku mogą być objawem czegoś poważnego”. Ania, przerażona narastającymi “problemami z pamięcią”, umówiła się na wizytę lekarską, będąc przekonana, że traci kontrolę nad swoimi zdolnościami poznawczymi.
Jak ofiara może bronić się przed manipulacjami w relacji?
Obrona przed gaslightingiem zaczyna się od uświadomienia sobie, że problem istnieje. To kluczowy krok, który pozwoli odzyskać kontakt z własnymi emocjami. Należy stopniowo uczyć się ponownego ufania swoim odczuciom oraz pamięci i to nawet wtedy, gdy druga strona próbuje je systematycznie kwestionować.
Pomocne strategie to m.in.:
- zapisywanie sytuacji i rozmów (np. w dzienniku), żeby móc wracać do faktów;
- rozmowy z zaufanymi osobami spoza relacji – przyjaciółmi, rodziną, specjalistą;
- stawianie jasnych granic i nazywanie zachowań wprost jako manipulacja;
- szukanie informacji o przemocy psychicznej, aby lepiej rozumieć mechanizm gaslightingu.
Warto pamiętać, że osoba stosująca gaslighting często będzie zaprzeczać odpowiedzialności i próbować odwrócić sytuację, nawet jeśli fakty mówią same za siebie. Klasycznym przykładem jest przedstawianie siebie w roli ofiary zamiast wzięcia odpowiedzialności i przyznania się do manipulacji.
Psychologiczne skutki gaslightingu
Gaslighting może wywołać depresję, lęk i izolację. Spada wtedy poczucie własnej wartości, pojawia się poczucie osamotnienia i bezradności.
Z czasem ofiara może całkowicie podporządkować swoje decyzje partnerowi, tracąc autonomię i sprawczość. Taki związek przestaje być relacją opartą na wzajemności – staje się relacją władzy. Często jest pełen pogardy dla ofiary tej manipulacji.
Nie bez znaczenia jest też wpływ na długofalowe zdrowie psychiczne. Nawet po zakończeniu relacji skutki mogą być odczuwalne przez lata, przypominając skutki przewlekłego stresu pourazowego.
Przykładowo, badanie włoskich naukowców z 2024 roku pokazuje, że doświadczenie gaslightingu w młodej dorosłości wiąże się z wyższym poziomem lęku, depresji i obniżonym poczuciem własnej wartości.
Psychoterapia jako forma odbudowy relacji i zaufania do siebie
Wyjście z doświadczenia gaslightingu w pojedynkę nie jest łatwe, dlatego warto skorzystać z opcji pomocy terapeutycznej. Terapia daje bezpieczną przestrzeń do odbudowy granic, zrozumienia mechanizmów manipulacji i wzmocnienia poczucia własnej wartości. Praca z doświadczonym psychoterapeutą pozwala nazwać to, co się wydarzyło, a następnie stopniowo odzyskiwać zaufanie do siebie.
W niektórych przypadkach możliwa jest także terapia par, ale tylko wtedy, gdy osoba stosująca manipulację bierze odpowiedzialność za swoje zachowanie i naprawdę chce je zmienić. W przeciwnym razie terapia indywidualna pomaga ofierze wyjść z destrukcyjnego schematu oraz nauczyć się budowania zdrowszych relacji w przyszłości.
Wsparcie specjalisty ma ogromne znaczenie w procesie leczenia ran psychologicznych, jakie pozostawia po sobie przemoc psychiczna i emocjonalna. Jeżeli potrzebujesz takiego wsparcia, profesjonalni terapeuci Holisticum mogą Ci pomóc.
Podsumowanie
Gaslighting to zjawisko, które niszczy relacje od środka i uderza w poczucie tożsamości, emocje oraz wiarę w siebie. Jeśli występuje w związku, nie wolno bagatelizować, ponieważ jest to realna forma przemocy psychicznej. Im wcześniej nastąpi rozpoznanie, tym większa szansa na ochronę siebie oraz swojego zdrowia psychicznego.
Jeśli podejrzewasz, że w Twojej relacji pojawia się manipulacja, zwróć uwagę na opisane wyżej sygnały. Pamiętaj o tym, że Twoje emocje są ważne, a Twoja percepcja ma znaczenie. Szukanie pomocy i wsparcia to oznaka siły, a nie sygnał słabości.
Bibliografia
- Paige L. Sweet, The Sociology of Gaslighting, W: American Sociological Review 2019, Vol. 84(5), s. 851–875.
- Martina Bellomare, Vincenzo Giuseppe Genova, Paola Miano, Gaslighting Exposure During Emerging Adulthood: Personality Traits and Vulnerability Paths, W: International Journal of Psychological Research 2024.
